|
1. TRIZ چيست؟ 1. سوال: TRIZ چيست؟ جواب: TIPS مخفف يا سرواژه Theory of Inventive Problem Solving به معناي تئوري حل مساله به روش ابداعي و TRIZ نيز سرواژه عبارت Teoriya Resheniya Izobreatatelskikh Zadatch در زبان روسي است. توسعه TRIZ از سال 1946 توسط گنريش آلتشولر (Genrish Altshuller) و همكارانش در شوروي سابق آغاز شد و در حال حاضر نيز در بسياري از نقاط دنيا در حال فراگيري، بهكارگيري و توسعه است.
كوتاهترين پاسخ به اين پرسش كه «TRIZ چيست؟» ميتواند اين 50 كلمه باشد: بدانيم كه سيستمهاي فني با افزايش سطح ايدهآلي از طريق رفع تضادها و بهكارگيري كمترين منابع، توسعه مييابند. بنابراين، براي حل خلاق مساله TRIZ با ارايه روش خاصي از تفكر، ياد ميدهد كه: مشكل همانند يك سيستم درك شود، اول، راهحل ايدهآل آن تصور گردد و سپس تضادها رفع شوند. اين 50 كلمه، بخشي از مقاله ارايه شده به اولين كنفرانس انجمن TRIZ اروپا (ETRIA) در نوامبر سال 2001 است. نويسنده/ مترجم: محمود كريمي مرجع: Essence of TRIZ in 50 Words. Toru Nakagawa (Osaka Gakuin Univ., Japan) May 16, 200/ www.osaka-gu.ac.jp/php/nakagawa/TRIZ/eTRIZ/epapers/eEssence50W010518.html 2. سوال: TRIZ را در چه حوزههايي ميتوان به كار برد؟ جواب: اگر چه TRIZ در دنياي تكنيكي و صنعتي متولد شده و با حل مسايل تكنيكي، شهرت جهاني پيدا كردهاست، اما بيش از 20 سال است كه براي حل مشكلات سازماني و تجاري نيز به كار گرفتهميشود. امروزه TRIZ در اكثر حوزههاي فعاليت بشر وارد شدهاست و رهنمونهاي بسيار موثري در مواجهه با مسايل به كاربران حود توصيه ميكند. در يك دستهبندي كلي، حوزههاي بكارگيري TRIZ را ميتوان به شرح زير دانست و امروزه ميتوان مقالاتي كاربردي و مفيد در آن حوزهها يافت.
و چه خوب است اگر بتوان ردپاي TRIZ را در حوزههاي ديني مشاهده نمود. TRIZ راهحلهاي شدني امروز را با توجه به راهحلهاي ايدهآل مورد نظر صاحبان مسايل (مشتريان و يا كارفرمايان) ارايه ميكند و جالب است بدانيد كه يكي از وجوه لحاظ شده در راهحلهاي TRIZ كه با معيار ايدهآلي سنجيده ميشود، اقتصادي بودن راهحلهاست. فقط كافيست يكبار تجربه كنيد، آن وقت شما نيز جزو كاربران TRIZ خواهيد شد. نويسنده/ مترجم: سارا سليمي نمين مرجع: --- 3. سوال: TRIZ را چگونه ميتوان فرا گرفت؟ جواب: اين سوال سختي است زيرا ما روشهاي مختلفي را براي يادگيري ترجيح ميدهيم. شايد همه ترجيح ميدهيم براي آموزش TRIZ، هزينهاي نكنيم. روي ديگر اين سكه، صرف وقت زياد است. توصيه ميكنيم با تايپ و جستجوي حوزه مورد علاقه خود در آرشيو TRIZ Journal و آرشيو خبرنامههاي CREAX شروع كنيد و ببينيد آيا تا به حال كسي در حوزه مورد علاقه شما، مقاله و يا اختراعي داشته است؟ اگر به مرحلهاي رسيديد كه صرف زمان بيشتر را لازم دانستيد، مطالعه كتابهاي زير را به شما توصيه ميكنيم:
اگر چه سريعترين راه يادگيري TRIZ، شركت در برنامههاي آموزشي است، اما يك گروه متشكل از متخصصان ايرانيTRIZ با استفاده از تكنيك «دلفي» و ابزار « نقشههاي ذهني» توانستهاند راههاي زير را براي آموزش TRIZ پيشنهاد نمايند:
اگر هيچ يك از روشهاي فوق را دنبال نميكنيد، يك راه ديگر براي شروع وجود دارد. مسأله خود را براي ما بفرستيد. ما قول نميدهيم آن را حل كنيم اما سعي ميكنيم پيشنهاد خود را براي چگونگي آشنايياتان با ابزارهاي TRIZ و بكارگيري آنها را به شما پيشنهاد دهيم. نويسنده/ مترجم: سارا سليمي نمين مرجع: گروه تخصصي TRIZ 4. سوال: به هر طرف كه نگاه ميكنم به نظر ميرسد چهره جديدي از TRIZ را مشاهده ميكنم. به راستي TRIZ چيست؟ جواب: شايد يكي از دلايل اصلي اين پرسش اين باشد كه TRIZ بسيار وسيع و غني است. TRIZ مجموعهاي از فلسفه، متدولوژي و ابزارهاي خلاقيت ميباشد. برداشت هر فردي از TRIZ بستگي به گستره درك وي از موضوع دارد. 5. سوال: تفاوت بين TRIZ و نوآوري نظاميافته چيست؟ جواب: بخشي از تكنيك «نوآوري نظاميافته» و البته بخش بزرگي از آن ميباشد. نوآوري نظاميافته با الهام گرفتن از اصل تجريد TRIZ (عصارهگيري تلاشهاي نوابغ و نخبگان)، از كنار هم قرار دادن اصول و قواعد ديگر ابزارها و تكنيكهاي حل مسأله، ساختار خود را شكل داده است و به همين دليل، ميتوان ادعا كرد نوآوري نظاميافته برگرفته از TRIZ است. اما چرا بيشتر از TRIZ استفاده ميكنيم؟ نوشتن و بيان كردن TRIZ از «نوآوري نظاميافته» بسيار سادهتر است و به همين دليل در محاورهها بيشتر از TRIZ استفاده ميشود. 6. سوال: آيا TRIZ عمل فكر كردن را براي ما انجام ميدهد؟ جواب: جايگزيني براي فكر انسان نيست. TRIZ عليرغم تعبيرهايي كه مكرر از آن شده است، ماشيني براي اختراع يا يك الگوريتم رياضي براي حل مسايل نيست. TRIZ فقط ساختاري را براي تفكر و اطمينان از لحاظ شدن كليه احتمالات است كه در پايان تلاش، حداكثر منافع را حاصل نموده باشد. 7. سوال: به من گفته شده است كه براي بكارگيري TRIZ به صورت كامل، بايد يكسال و يا بيشتر آموزش ببينم. من فرصت ندارم براي يادگيري TRIZ يك سال صرف كنم. آيا اين به معناي آن است كه بايد TRIZ را فراموش كنم؟ جواب: اگرچه فراگيري كامل TRIZ، به زمان طولاني نيازمند است اما بكارگيري بخشهاي سادهاي از آن نيز منافع محسوسي را براي كاربران آن به همراه خواهد داشت. برخي از ابزارهاي TRIZ پيچيده هستند ولي TRIZ، مفاهيم و ابزارهايي ساده دارد كه ميتوان آنها را به سادگي فراگرفت و به كار برد. اگر تمايل داريد چگونگي و جزييات بكارگيري TRIZ توسط ديگران را ببينيد، به بخش آموزش هر يك از شاخههاي گروهتخصصي TRIZ مراجعه كنيد. 8. سوال: آيا خلاقيت آموختني است؟ جواب: شايد شما نيز جزو افرادي هستيد كه قوه خلاقيت را يك موهبت الهي و خصيصه عطا شده به افراد خاص ميدانيد و اعتقاد داريد كه فقط برخي انسانها توان اختراع، كشف، ابداع و نوآوري دارند. 9. سوال: چگونه ميتوان TRIZ را با ديگر تكنيكهاي خلاقيت مقايسه نمود؟ جواب: خلاقيت يكي از عوامل بسيار مهم در موفقيت افراد و سازمانها در تغييرات و تحولات گسترده و پر سرعت دنياي امروز است. زماني تصور ميشد كه اين توانايي بشر، ذاتي است و نميتوان آن را آموخت. اما امروزه ثابت شدهاست كه اين توانايي قابل يادگيري است و از آن جايي كه همه انسانها از هر قشري از جامعه در شرايط محيطي پيچيده، نامطمئن و رقابتي امروز به آن نيازمند هستند، بايد آن را بياموزند.
نويسنده/ مترجم: مهدي پروين مرجع: http://systematic-innovation.com/Services/Education/FAQs 10. سوال: چقدر TRIZ اغراق است؟ جواب: شك، پديدهاي طبيعي است. اغلب برخي از توصيهكنندگان TRIZ اغراق ميكنند كه نوعي جادوي پنهان در پشت پرده TRIZ وجود دارد. نبايد از دانستن اين موضوع كه جادويي در كار نيست، متعجب شويد. TRIZ اكسير نيست بلكه در برخي اوقات، TRIZ حتي روشي بس طاقتفرساست. 11. سوال: من همين حالا به اندازه كافي خلاق هستم. TRIZ چه چيزي براي آموختن به من دارد؟ جواب: برخي با عزمي راسخ از زاويه نگاه «من بر ضد TRIZ» به آن نگاه ميكنند تا ثابت كنند كه ميتوانند بهتر از TRIZ عمل كنند. با اينكه چنين ديدي (خصوصاً اگر اين عزم ايشان را به نتيجه خوبي برساند، كه البته نكته اصلي هم همين است) بد نيست، اما خيلي هم مفيد نيست. 12. سوال: TRIZ در چه شرايطي به من كمك ميكند؟ جواب: ممكن است باور آن مشكل باشد اما TRIZ در اكثر موقعيتها قابل بكارگيري است. TRIZ نشان داده است كه در همه زمينههاي فني، تجاري، سياسي، هنري كاربرد دارد. 13. سوال: گاهي اين ذهنيت ايجاد ميشود كه TRIZ يك مكتب فكري است؛ آيا اين درست است؟ جواب: كاربران TRIZ تمايل به سخنراني و وعظ دارند؛ بخصوص هنگامي كه با افرادي ناآشنا با TRIZ روبرو ميشوند. اگر شما نيز گاهي در چنين موقعيتي قرار گرفتيد، سعي كنيد آنها را درك كينيد؛ زيرا TRIZ به آنها كمك كرده است مسايلي را حل كنند كه به نظر غير قابل حل بودهاند. 14. سوال: بهنظر ميآيد كه تعداد متوليان TRIZ بهسرعت در حال افزايش است؛ چگونه ميتوان خوب و بد را از يكديگر تشخيص داد؟ جواب: در زمان افزايش سرسامآور تعداد افراد و سازمانهايي كه پس از گذراندن يك دوره دو روزه، شايستگي و كفايت خود را در حد «مشاور TRIZ» معرفي ميكنند، پاسخ به سوال بالا سخت است. متأسفانه در حال حاضر، هيچ روش قابل اطميناني براي تشخيص «خوب»، «بد» يا حتي «بياثر» وجود ندارد. انجمن TRIZ اروپا در تلاش براي ارايه تنظيم يك توصيهنامه است اما هنوز چنين توصيهنامهاي در دسترس نيست. 15. سوال: آيا TRIZ ميتواند هر مسألهاي را حل كند؟ جواب: ادوين لند، در يكي از كلامهاي معروف خود اشاره كرده است كه اگر بتوانيد مسألهاي را تعريف كنيد، آن مسأله قابل حل است. ما هم به اين گفته اعتقاد داريم. 16. سوال: من چندان علاقهاي ندارم كه طبق اصول و قواعد و در قالب يك نظام عمل كنم و خلاقيت را به دليل آزادي و رهايي از ساختارها دوست دارم. آيا TRIZ به درد من ميخورد؟ جواب: TRIZ همه چيز است براي همه كس؛ آنها كه ساختارها و سيستمها را ترجيح ميدهند، آن را به طور كامل در TRIZ مييابند و آنها نيز كه هيچ ساختاري را نميپسندند، ميتوانند عناصري از اين ساختار را بر حسب سليقه خود در وضعيتهاي آزاد و بدون ساختار مورد استفاده قرار دهند. 17. سوال: آيا به نرمافزار نياز داريم؟ جواب: بعضيها فكر ميكنند كه نرمافزار مفيد است و بعضي شديداً با آن مخالفند. مثل خيلي چيزهاي ديگر، هيچ اجباري نيست. اگر شما نرمافزار را مفيد ميدانيد، از آن استفاده كنيد. اگر نه، ميتوانيد از TRIZ بدون هيچ نوع نرمافزاري بهرهمند گرديد. 18. سوال: من نميتوانم هيچ مثالي از بكارگيري TRIZ در زمينههاي مورد علاقه و كاري خود، پيدا كنم. چه بايد بكنم؟ جواب: خودت دست به كار شو! اين كه هيچكس قبلاً اين كار را نكرده، به اين معني نيست كه TRIZ در اين زمينه مفيد نيست. فلسفه و اصول تفكر TRIZ بسيار قوي هستند و تا به حال هر جا كه كسي آنها را آزموده، مفيد بودهاند. اين كه هيچكس TRIZ را در زمينه مورد نظر شما تجربه نكرده، به اين معناست كه دامنه بهرهمندي و منفعت شما در گستردهترين حالت خود قرار دارد. 19. سوال: من مدتها است كه در زمينه تخصصيام كار ميكنم و اطلاعات جامعي در اين زمينه دارم. TRIZ براي كمك بيشتر به من چه ميتواند بكند؟ جواب: هيچ يك از طرفداران TRIZ اين ادعا را ندارند كه دانش آنها در يك زمينه خاص عميق و به اندازه يك فرد خبره است. آنها تنها به تفكر TRIZ اعتقاد دارند. اين در حالي است كه جمع كردن اين طرز تفكر با دانش موضوعي يك فرد خبره يك تركيب بسيار مفيد و سودمند را ايجاد ميكند. يك فرد خبره مسلط به TRIZ ميتواند ديدگاههاي جديد و راهحلهايي برخاسته از ساير حيطههاي تخصصي را ارايه دهد. مساله، قراردادن خبرگان و TRIZ در مقابل يكديگر نيست بلكه مساله تجميع TRIZ و دانش خبرگان است. 20. سوال: هيچ روشي به خوبي TRIZ نميتواند به ما كمك كند، ليكن نقاط ضعف TRIZ چيست؟ جواب: اگرچه TRIZ يكي از جامعترين ابزارهاي خلاقيت و نوآوري است ولي كامل نيست و در حال حاضر نيز از زوايا و ابعاد مختلفي در حال گسترش و بهبود است. يكي از حيطههايي كه TRIZ هم اكنون در آن ضعيف است، موارد مربوط به قابليت اطمينان در حوزههاي تكنيكي و منطبق شدن اصول كاربردي آن در حوزههاي سياسي و علوم اجتماعي است. 21. سوال: اگر TRIZ تا اين اندازه قدرتمند و مفيد است، چرا همه از آن استفاده نميكنند؟ جواب: اين سوال به يكي از بزرگترين پارادوكسهاي TRIZ اشاره دارد. نحوه بد ارايه آن، درگيريهاي داخلي بين ارايهدهندگان TRIZ (اگر همه ما ميتوانستيم از TRIZ تنها با هدف بسط و گسترش آن استفاده كنيم!)، عدم موفقيت برخي استفادهكنندگان در يكپارچه كردن آن با ساير استراتژيهاي خلاقيت، تظاهر به سختي و پيچيدگي TRIZ بيش از واقعيت توسط ارايهدهندگان، و بالاخره صحبت و تبليغ راجع به خلاقيت ماشيني، از جميه عوامل گريز مردم از اين تكنيك هستند. 22. سوال: اگر TRIZ تكنيك مفيدي است، چرا شوروي سابق به عنوان زادگاه اين تكنيك از چيزي كه ميبينيم نتوانسته است موفقتر شود؟ جواب: اين پرسش، اولين سئوال مطرح شده در TRIZ است و پاسخهاي متعدد و متفاوتي نيز ارايه شده است. يكي از عوامل مهم تأثيرگذار در اين زمينه عدم حمايت قابل توجه شوروي از TRIZبوده است و بالاتر از همه اين كه كشورهاي غربي تمايل دارند نكات منفي و يا عدم خلاقيت شوروي سابق را مشاهده كنند تا پيشرفتهاي آن را. براي مثال «ايستگاه فضايي مير» يكي از موضوعاتي بود كه بلافاصله بعد از بازگشت به زمين، توسط رسانههاي غربي مورد تمسخر قرار گرفت، اين در حالي است كه غربيها هنوز نتوانستهاند به تكنولوژي آن دسترسي پيدا كنند. 23. سوال: چرا داستانهاي زيادي در مورد موفقيتهاي TRIZ وجود ندارد؟ جواب: بسياري از شركتها به دليل حساسيتهاي مسايل تجاري تمايلي به صحبت در مورد نحوه بكارگيري TRIZ ندارند. برخي نيز از ابراز نيازمندي خود به تكنيكهاي خلاقيت خجالت ميكشند و از بيان موارد موفق خود پرهيز ميكنند. در تمام موارد بالا، نكته اصلي ناگفته باقي ميماند. نكته اصلي در تشخيص «داستانهاي موفق» است. معمولا مردم در برخورد با داستانهاي موفق، از عبارات «بله، اما»، «راهحل خوبي بود اما آنها خوشبخت بودند كه ...»، «راهحل خوبي بود اما هر فرد ديگري نيز اگر جستجو ميكرد آن راهحل را مييافت، ...»، «راهحل خوبي است اما اجرا نخواهد شد، زيرا انها مجبور خواهند بود دو روز كامل را وقت صرف كنند، ...» و ... استفاده ميكنند. به عبارتي ذهن انسانها تمايل دارد، در برخورد با راهحلها، فهرستي از مشكلات آنها را ارايه دهد و به همين دليل معمولا راهحلهاي خوب، معرفي نميشوند. البته اين دليل خوبي براي توجيه تعداد كم داستانهاي موفق TRIZ نيست. بهتر است سوال مطرح شده را به سوال ديگري تبديل كنيم. چه موقع متوجه ميشويم كه TRIZ موفق بوده است؟ حداقل اگر در شرايط اوليهاي كه باور داريد مسأله غيرقابل حل است، با بكارگيري «نوآوري نظاميافته» به يك راهحل واقعي دست پيدا كرديد، بدانيد كه موفق بودهايد! 24. سوال: ما ايدههاي بسياري داريم، و نيازي به توليد ايدههاي بيشتر نداريم، ما به تكنيكي نياز داريم كه توسط آن از برخي ايدههاي موجود كه از تغييرات ابتدايي جلوگيري ميكنند رهايي يابيم. ما براي رسيدن به اين هدف به TRIZ نياز نداريم. اينطور نيست؟ جواب: به كارگيري يك متدولوژي به منظور كمك به توليد ايدههاي جديد زمانيكه يك انبار پر از ايدههاي بدون استفاده داريد، خصوصا اگر رييس بكارگيري TRIZ را اجباري نموده باشد، بسيار بيهوده و نااميدكننده است. عكسالعمل ما در اين موارد، بكارگيري TRIZ در كشف دلايل عدم موفقيت ايدهها در كاربردهاي واقعي است. اغلب تضادهاي داخلي، علل اصلي جلوگيري از بهرهبرداري از ايدهها هستند كه TRIZ بهترين راهحلها را براي رفع تضادها پيشنهاد ميكند. 25. سوال: ما بسيار گرفتاريم و به نظر ميرسد TRIZ به زمان زيادي نياز دارد. بكارگيري TRIZ، ما را به تأخير مياندازد. چگونه ميتوانيد اين تضاد را حل كنيد؟ جواب: اين سوال بارها توسط شركتها و افرادي كه با TRIZ آشنا شدهاند، مطرح شده است. حقيقت آن است كه TRIZ به نسبت ديگر روشهاي حل مسأله، به ندرت به زمان بيشتري براي ارايه راهحل نياز دارد. زيرا اين تكنيك، اختراعات قابل ثبت و يا راهحلهاي ناشناخته را از ابتدا در الگوريتم خود وارد ميكند و بدين ترتيب از هدر رفت زمان جلوگيري ميكند. 26. سوال: من شنيدهام كه تحقيقات TRIZ در دهه 80 متوقف شده است، پس چگونه ميتواند مسايل امروز ما را حل كند؟ جواب: تحقيقات TRIZ با گستردگي زيادي ادامه داشته است اما به جاي تحليل راهحلهاي موجود بيشتر بر ايجاد يك متدولوژي كامل تمركز يافته است. با وجود اين نكته، شركت CREAX تحليل نظاميافته اختراعات و راهحلهاي ديگر را از سال 2001 ميلادي آغاز نموده است كه در نوع خود بينظير است. 27. سوال: من هيچ مسألهاي ندارم. چرا به TRIZ نياز دارم؟ جواب: يكي از ذهنيتهاي برخاسته از نام TRIZ (تئوري حل مسأله به روش ابداعي)، آن است كه اين متدولوژي نميتواند براي موقعيتهاي نوآوري كار خاصي انجام دهد زيرا اين موقعيتها فراتر از حل مسأله هستند. واقعيت آن است كه TRIZ به همان اندازه كه در «حل مسأله» موفق ظاهر ميشود در «تعريف، خلق و بهرهبرداري از فرصتها»، نيز موفق است. |
